نحوه کار GIS و کاربرد آن در آتش نشانی

5/5 - (3 امتیاز)

یکی از مواد مراکز مهم در زمان وقوع حادثه و مدیریت بحران، ایستگاه آتش نشانی است. خدمات رسانی سریع و مطمئن توسط این ایستگاه زمانی امکان پذیر است که بتوانند مسیریابی سریع و درستی داشته باشند. در این صورت بدون محدودیت و رویارویی با موانع محیط شهر می توانند در محل حادثه حاظر شوند و اقدامات لازمه را انجام دهند. بهترین راه برای محقق کردن این شرایط استفاده از سیستمجی آی اس (GIS) است.

کاربرد GIS در آتش نشانی

GIS که مخفف عبارت (Geographic information system) می باشد، سیستمی است که پس از جمع آوری داده ها، اطلاعات توصیفی و ترسیمی مکان ها، بررسی و تفکیک می شوند و وارد این سیستم می گردد. در نتیجه علاوه بر دسترسی سریع به این اطلاعات جامع و گسترده، امکان رسم نمودن داده های مکانی و موضوعی در فرمت نقشه، جدول و نمودار و… نیز وجود دارد. حتی این سیستم زمینه ای جهت شناساندن و معرفی قابلیت ها و پتانسیل های متعدد و تشخیص خلاهای مطالعاتی مناطق گوناگون جغرافیایی می باشد.

سیستم GIS

موارد مهم GIS در ایستگاه آتش نشانی

سیستم جی آی اس موارد متعددی در اختیار می گذارد که ما در این بخش به مهمترین این موارد و کاربرد آنها در ایستگاه های آتش نشانی می پردازیم که عبارت اند از:

  • میزان تراکم جمعیت
  • شعاع تحت پوشش ایستتگاه
  • شبکه ارتباطی
  • کاربری ساختمان ها
  • کیفیت بناها و ساختمان ها
  • پتانسیل خطر

میزان تراکم جمعیت

جمعیت یکی از مهمترین معیارها در موقعیت و نوع قرار گیری ایستگاه آتش نشانی در شهر می باشد. به دلیل اینکه احتمال رخداد حادثه و آتش سوزی در مناطقی که جمعیت زیادی دارند بیشتر است. بر اساس استانداردهای بین المللی برای هر 50 هزار نفر حداقل باید یک ایستگاه آتش نشانی وجود داشته باشد.

شعاع تحت پوشش ایستگاه

یکی دیگر از عوامل مهمی که برای قرار گیری یک ایستگاه آتش نشانی باید در نظر داشته باشید، شعاع تحت پوشش آن ایستگاه است. بر اساس استانداردهای بین المللی هر ایستگاه باید تا شعاع 5 کیلومتری خود را پوشش دهد. اما طبق همین استاندارد زمان رسیدن از ایستگاه به محل حادثه و آتش سوزی 3 تا 5 دقیقه در نظر گرفته شده است. این مدت زمان شامل زمان آماده شدن برای اعزام، طی کردن مسیر و استقرار و شروع عملیات می باشد.

همچنین می توانید شعاع عملکردی ایستگاه ها را بر اساس فرمول زیر محاسبه کنید:

Ro = MA x V x T

  • Ro : همان شعاع عملیاتی تحت پوشش است.
  • MA × V : حداکثر سرعت خودرو آتش نشانی ( بر حسب کیلومتر بر ساعت)
  • T : زمان مناسب برای رسیدن به محل حادثه

یک نمونه نقشه جی آی اس

نقش شبکه ارتباطی در GIS

در نوع قرار گیری ایستگاه های آتش نشانی کیفیت و میزان شبکه های ارتباطی، تراکم وسایل نقلیه، عرض خیابان ها و معابر، سرعت گیرها و… بسیار می توانند تاثیر گذار باشند. چرا که کیفیت این شبکه های ارتباطی می تواند تعیین کننده مقدار ترافیک و رفت و آمد وسایل نقلیه باشد. از این طریق ما می توانیم سرعت متوسط و شعاع عملیاتی هر ایستگاه را محاسبه کنیم. اما معمولا مکان مناسب برای قرار گیری ایستگاه آتش نشانی محل تلاقی چند خیابان است که حجم ترافیک، مانع یا کند کننده حرکت خودروها و عملیات آتش نشانی نشود.

خیابان های یک طرفه یا خیابان هایی که وسایل نقلیه سنگین و کندرو از آنها عبور می کنند، از آن دست عواملی هستند که باعث کند شدن حرکت خودروهای آتش نشانی می شوند.

کاربری ساختمان ها

بر اساس قوانین شهرسازی، کاربری هایی که در زمینه یکدیگر نفوذ دارند باید فعالیت مرتبطی با یکدیگر داشته باشند که باعث ایجاد مزاحمت و اختلال در روند کار نشوند. وجود کاربری های مختلف در کنار یکدیگر مانند کنار هم بودن مناطق تجاری، صنعتی و انبارها به خاطر وجود مواد قابل اشتعال می تواند خطر وقوع آتش سوزی را افزایش دهد. به همین دلیل است که وجود ایستگاه آتش نشانی در مرکز شهرهایی که دارای بافت فشرده ای هستند، ضروری است.

کاربرهای موثر

سه دسته کاربری هستند که در قرارگیری ایستگاه آتش نشانی اثرگذار هستند که عبارت اند از:

  • کاربری های سازگار: مثل مرکزهای تجاری، مسکونی، پمپ بنزین و…
  • کاربری های نیمه سازگار: مدارس و آموزشگاه ها و…
  • کاربری های غیر سازگار: پایانه های اتوبوس درون شهری و برون شهری، مراکز مذهبی، درمانی و بهداشتی و…

کیفیت بناها و ساختمان ها

بنا و ساختمان های موجود در شهر باید از مصالح با کیفیت و بادوام و با اسکلت فلزی یا بتنی ساخته شده باشند. رعایت نکردن موارد ایمنی و ساخت و ساز خلاف استانداردها و استفاده از مصالح بی کیفیت در سازه های شهری می تواند عواقب جبران ناپذیری را به دنبال خود داشته باشد.

پتانسیل خطر

تحلیل تعداد و تکرار حوادث در نواحی مختلف می تواند نقاط آسیب پذیر در حوادث آتش سوزی و مکان های با پتانسیل بالا در خطر را مشخص کند. در نتیجه باید محل قرار گیری ایستگاه های آتش نشانی تا حد امکان به این مناطق نزدیک تر باشد.

نقشه سه بعدی GIS

موارد مورد نیاز سیستم جی آی اس (GIS)

این سیستم نیز مانند دیگر سیستم ها لازم است تا اطلاعاتی در اختیار آن گذاشته تا بتواند آنها را بررسی و تحلیل و سپس داده های مفیدی را در اختیار ما بگذارد. این اطلاعات شامل موارد زیر می شود:

  • نقشه کاربری شهری: به کمک این نقشه به کمک این نقشه لایه های خیابان ها و معابر اصلی، بلوک های ساختمانی، مراکز مذهبی، درمانی و آموزشی و… در سیستم مشخص می شود.
  • نقشه توپوگرافی: از نقشه می توان برای تعیین شیب منطقه و نواحی مختلف استفاده کرد.
  • عکس های هوایی: به کمک عکس های هوایی می توانید دید بهتری از شهر داشته باشید و قابلیت ها و محدودیت و موانع شهر را برای احداث ایستگاه آتش نشانی بررسی کنید.
  • داده های توصیفی: با استفاده از داده های توصیفی مربوط به میزان ترافیک خیابان ها، سرعت متوسط وسایل نقلیه در خیابان ها، وجود چهار راه ها و چراغ های راهنمایی، مدت زمان طی کردن یک مسیر، نام خیابان، یکطرفه با دو طرفه بودن خیابان و… می توان تحلیل درست و مطمئن تری داشت.

ترکیب نقشه ها برای مکان یابی مناسب ایستگاه آتش نشانی

بعد از تهیه نقشه و موارد مورد نیاز باید این نقشه ها و اطلاعات به دست آورده را با یکدیگر تلفیق کرد تا به یک نتیجه مناسب رسید. نقشه نهایی باید به صورتی باشد که هر قسمت از آن میزان سازگاری مکان مربوطه برای ایجاد ایستگاه آتش نشانی بر اساس تمامی استانداردها را نشان دهد. به همین خاطر باید نقشه های سازگار، ناسازگار و ریسک پذیر را تهیه کنید.

  • نقشه نواحی سازگار: با کمک گرفتن از موارد ذکر شده برای مناطق سازگار و تعیین وزن برای هر یک از معیارها، می توانید نقشه مناطق سازگار را طبق میزان سازگاری آنها ایجاد کنید.
  • نقشه نواحی ناسازگار: باید توجه داشته باشید که نمی توان فقط با نقشه های نواحی سازگار به موقعیت مناسبی برای قرارگیری ایستگاه آتش نشانی رسید. در نتیجه باید نقشه نواحی ناسازگار را تهیه کنید تا با نقشه مناطق سازگار ترکیب کنید.
  • نقشه نواحی ریسک پذیر: بعد از مشخص نمودن معیارهای ریسک پذیری و تعیین وزن و ترکیب آنها در محیط، GIS این نقشه مشخص می شود.

ترکیب نقشه ها در سیستم جی آی اس

مشخص کردن نواحی مناسب ایستگاه های آتش نشانی

بعد از تهیه و آماده کردن تمامی نقشه ها، آنها را با یکدیگر ترکیب می کنیم. باید توجه داشته باید که در مرحله اول نقشه نواحی سازگار را با نقشه نواحی ریسک پذیر ترکیب می کنیم و بعد از آن، حاصل آن ترکیب را در یک نقشه جداگانه آماده می کنیم. سپس با ترکیب نقشه به دست آمده با نقشه نواحی ناسازگار، مناطق مناسب برای برای احداث ایستگاه آتش نشانی مشخص می گردد.

جمع بندی

در این مقاله با سیستم GIS و نحوه کار آن آشنا شدیم. شما می توانید با استفاده از این سیستم مکان مناسب برای قرار گیری ایستگاه آتش نشانی را مشخص کنید که این کار با استفاده از انواع نقشه که آنها بررسی کردیم، امکان پذیر است.

مطالب مرتبط: تاریخچه ایستگاه آتش نشانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *